Chế độ thai sản là một trong những quyền lợi quan trọng của người tham gia bảo hiểm xã hội. Tuy nhiên, điều kiện hưởng, thành phần hồ sơ và thời hạn giải quyết sẽ khác nhau tùy từng trường hợp như sinh con, mang thai hộ, nhận nuôi con nuôi, dưỡng thai hay điều trị vô sinh.
Đóng BHXH bao lâu thì được hưởng chế độ thai sản?
Theo Điều 50 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, lao động nữ sinh con, lao động nữ mang thai hộ, người mẹ nhờ mang thai hộ và người lao động nhận nuôi con nuôi dưới 6 tháng tuổi, trong trường hợp thông thường, phải đóng bảo hiểm xã hội từ đủ 6 tháng trở lên trong thời gian 12 tháng liền kề trước khi sinh con hoặc nhận con.
Trường hợp lao động nữ sinh con hoặc mang thai hộ đã tham gia BHXH bắt buộc từ đủ 12 tháng trở lên nhưng phải nghỉ việc dưỡng thai theo chỉ định của cơ sở khám, chữa bệnh có thẩm quyền, điều kiện được giảm xuống còn đóng BHXH từ đủ 3 tháng trở lên trong 12 tháng liền kề trước khi sinh.
Đáng chú ý, với lao động nữ sinh con nhưng trước đó phải nghỉ việc để điều trị vô sinh, người lao động được hưởng chế độ thai sản nếu đã đóng BHXH từ đủ 6 tháng trở lên trong 24 tháng liền kề trước khi sinh con.
Việc xác định khoảng thời gian 12 hoặc 24 tháng liền kề cũng phụ thuộc vào thời điểm sinh con. Nếu sinh trước ngày 15 của tháng thì tháng sinh không được tính; nếu sinh từ ngày 15 trở đi và tháng đó có đóng BHXH thì được tính vào thời gian xét điều kiện. Trường hợp sinh từ ngày 15 trở đi nhưng tháng đó không đóng BHXH thì tháng này không được tính.
Hồ sơ hưởng thai sản khi sinh con gồm những gì?
Theo Quyết định 2222/QĐ-BHXH năm 2025, đối với lao động nữ sinh con, lao động nữ mang thai hộ sinh con hoặc người mẹ nhờ mang thai hộ nhận con, giấy tờ cơ bản gồm bản sao giấy khai sinh, trích lục khai sinh hoặc bản sao giấy chứng sinh của con.
Tùy từng trường hợp, người lao động có thể phải bổ sung thêm giấy tờ chứng minh quá trình điều trị vô sinh, giấy chứng tử của người mẹ, giấy xác nhận người mẹ không đủ sức khỏe chăm sóc con, giấy xác nhận nghỉ dưỡng thai, thỏa thuận mang thai hộ hoặc văn bản xác nhận thời điểm giao nhận con.
Đối với trường hợp khám thai, sảy thai, phá thai, thai chết trong tử cung, thai chết trong khi chuyển dạ hoặc thực hiện biện pháp tránh thai, hồ sơ sẽ phụ thuộc vào việc người lao động điều trị nội trú hay ngoại trú. Giấy tờ có thể gồm giấy ra viện, tóm tắt hồ sơ bệnh án hoặc giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng BHXH.
Nếu con chết sau khi sinh hoặc thai chết nhưng người lao động đủ điều kiện hưởng chế độ thai sản khi sinh con, hồ sơ có thể cần tóm tắt hồ sơ bệnh án, giấy ra viện, giấy báo tử của con hoặc văn bản xác nhận của UBND cấp xã đối với trường hợp con chết trong vòng 24 giờ sau khi sinh.
Lao động nam cần giấy tờ khi vợ sinh con
Lao động nam nghỉ hưởng chế độ thai sản hoặc đề nghị hưởng trợ cấp một lần khi vợ sinh con cần có bản sao giấy khai sinh, trích lục khai sinh hoặc bản sao giấy chứng sinh của con.
Nếu giấy chứng sinh không thể hiện việc sinh con phải phẫu thuật hoặc sinh con dưới 32 tuần tuổi thì cần bổ sung giấy xác nhận của cơ sở khám, chữa bệnh.
Đối với người lao động nhận nuôi con nuôi dưới 6 tháng tuổi, hồ sơ gồm bản sao giấy chứng nhận nuôi con nuôi và biên bản giao nhận con.
Ngoài các giấy tờ tương ứng với từng trường hợp, người sử dụng lao động lập Danh sách 01B-HSB đề nghị hưởng chế độ thai sản cho người lao động đang tham gia BHXH. Trường hợp người lao động đã thôi việc hoặc không còn người sử dụng lao động thì thực hiện kê khai Mẫu số 14-HSB theo quy định được bài viết dẫn.
Bao lâu phải nộp hồ sơ và khi nào nhận được trợ cấp?
Theo Điều 97 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày sinh con, người lao động có trách nhiệm nộp hồ sơ hưởng trợ cấp thai sản.
Sau khi nhận đủ hồ sơ theo quy định, cơ quan bảo hiểm xã hội có 5 ngày làm việc để giải quyết hưởng trợ cấp thai sản. Nếu không giải quyết, cơ quan BHXH phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do.
Như vậy, để tránh ảnh hưởng quyền lợi, người lao động cần đặc biệt lưu ý ba vấn đề: điều kiện về thời gian đóng BHXH, chuẩn bị đúng giấy tờ theo trường hợp thực tế và thực hiện thủ tục trong thời hạn quy định.
