Món ăn tên lạ nhưng nguyên liệu quen thuộc
Ẩm thực Nghệ An không chỉ nổi tiếng với những món ăn đậm đà mà còn có nhiều đặc sản được hình thành từ cuộc sống lao động giản dị. Trong đó, khoai xéo là món ăn gắn bó với nhiều thế hệ người dân địa phương.
Tên gọi khoai xéo nghe khá lạ với những người lần đầu biết đến. Tuy nhiên, nguyên liệu làm nên món ăn này đều rất quen thuộc, gồm khoai lang khô, gạo nếp, đậu đen, lạc và mật mía.
Ngày trước, khi đời sống còn nhiều khó khăn, không phải gia đình nào cũng có đủ gạo để nấu cơm hằng ngày. Người dân thường tận dụng khoai lang trồng trong vườn hoặc ngoài đồng để chế biến thành các món ăn thay thế.
Khoai lang sau khi thu hoạch được gọt vỏ, thái lát, phơi khô để bảo quản lâu hơn. Khi cần, người dân lấy khoai khô nấu cùng các nguyên liệu sẵn có trong nhà. Từ đó, món khoai xéo ra đời, trở thành một phần quen thuộc trong những bữa ăn đạm bạc.
Có thời điểm, khoai xéo được nấu thành cả nồi lớn để ăn trong nhiều bữa. Với những người từng trải qua giai đoạn thiếu thốn, đây là món ăn quen thuộc đến mức có thể cảm thấy ngán.
Thế nhưng, khi cuộc sống ngày càng đủ đầy, món ăn từng được dùng để chống đói lại trở thành hương vị gợi nhớ tuổi thơ và quê hương.
Điểm đặc biệt của khoai xéo nằm ở sự kết hợp giữa nhiều nguyên liệu. Khoai lang mang đến vị bùi, gạo nếp tạo độ dẻo, đậu đen và lạc bổ sung hương thơm, còn mật mía giúp món ăn có vị ngọt dịu và màu sắc hấp dẫn.
Mỗi gia đình có thể điều chỉnh tỷ lệ nguyên liệu theo khẩu vị, nhưng thành phẩm thường có màu vàng nâu, kết cấu mềm dẻo và mùi thơm đặc trưng.
Từ món ăn chống đói thành đặc sản giá 75.000 đồng/kg
Để làm khoai xéo ngon, khâu chuẩn bị nguyên liệu đóng vai trò quan trọng. Khoai lang được chọn từ những củ không bị sâu hỏng, sau đó làm sạch, thái lát và phơi khô. Khoai cần được bảo quản ở nơi khô ráo để tránh ẩm mốc.
Khi chế biến, khoai khô được rửa sạch rồi nấu cùng đậu đen và lạc. Người nấu đợi các nguyên liệu mềm mới cho thêm gạo nếp, tiếp tục đun đến khi hỗn hợp chín đều. Sau đó, mật mía được thêm vào để tạo độ ngọt và hương thơm.
Công đoạn đặc trưng nhất là dùng đũa hoặc dụng cụ nấu đảo, xới và nghiền nhẹ để khoai, nếp, đậu và lạc hòa quyện với nhau. Thao tác này thường được gọi là “xéo”, cũng là cách lý giải phổ biến cho tên gọi khoai xéo.
Dù nguyên liệu đơn giản, người nấu vẫn cần chú ý lượng nước và thời gian đun. Nếu quá nhiều nước, món ăn dễ bị nhão; ngược lại, nếu đun quá lâu hoặc để lửa lớn, khoai có thể bị khô, bén đáy nồi.
Khoai xéo đạt yêu cầu có độ dẻo vừa phải, các nguyên liệu quyện vào nhau nhưng vẫn giữ được vị bùi riêng.
Khi còn nóng, món ăn mềm, thơm và thích hợp dùng trong bữa sáng. Để nguội, khoai xéo trở nên săn chắc hơn, có thể chia thành từng phần nhỏ để thưởng thức. Vị ngọt của mật mía không quá gắt, hòa cùng hương thơm của khoai lang, lạc và đậu đen tạo nên nét hấp dẫn riêng.
Ngày nay, khoai xéo không còn chỉ xuất hiện trong những bữa cơm quê. Món ăn này được giới thiệu trên các kênh bán đặc sản và chợ mạng, thu hút cả những người chưa từng thưởng thức.
Theo mức giá được ghi nhận, khoai xéo thành phẩm được rao bán dao động khoảng 45.000 - 75.000 đồng/kg, tùy nơi cung cấp và cách chế biến. Mức giá này phần nào phản ánh công sức chuẩn bị nguyên liệu, phơi khoai và nấu thành phẩm, thay vì chỉ tính theo giá khoai lang tươi.
Với những người xa quê, khoai xéo là món ăn gợi lại ký ức về bữa cơm gia đình. Còn với thực khách lần đầu thưởng thức, đây là cơ hội khám phá một nét ẩm thực mộc mạc của xứ Nghệ.
Từ món ăn từng giúp người dân vượt qua những ngày thiếu gạo, khoai xéo nay trở thành đặc sản được nhiều người biết đến. Sự thay đổi ấy cho thấy những món ăn giản dị vẫn có thể giữ sức hút riêng nhờ hương vị và câu chuyện văn hóa gắn liền với đời sống địa phương.
