Điều 65 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định cụ thể điều kiện hưởng lương hưu đối với người lao động nghỉ việc do suy giảm khả năng lao động. Điểm đáng chú ý là không phải cứ sức khỏe giảm sút là được nghỉ hưu sớm; người lao động phải đáp ứng đồng thời điều kiện về tỷ lệ suy giảm khả năng lao động, thời gian đóng BHXH và trong một số trường hợp là độ tuổi.
Suy giảm từ 61% đến dưới 81% được nghỉ hưu sớm tối đa 5 năm
Đối với nhóm lao động thông thường, nếu có từ đủ 20 năm đóng BHXH bắt buộc trở lên và bị suy giảm khả năng lao động từ 61% đến dưới 81%, người lao động có thể hưởng lương hưu khi có tuổi thấp hơn tối đa 5 tuổi so với tuổi nghỉ hưu theo quy định.
Như vậy, 61% là tỷ lệ suy giảm khả năng lao động tối thiểu để xem xét chế độ nghỉ hưu trước tuổi theo diện sức khỏe này.
Tuy nhiên, việc đủ tỷ lệ suy giảm 61% không đồng nghĩa người lao động tự động được nghỉ hưu. Điều kiện về thời gian đóng BHXH bắt buộc từ đủ 20 năm trở lên vẫn phải được đáp ứng.
Trường hợp mức suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên, người lao động có từ đủ 20 năm đóng BHXH bắt buộc được nghỉ hưu ở tuổi thấp hơn tối đa 10 tuổi so với tuổi nghỉ hưu thông thường.
Có thể tóm tắt các mốc chính như sau:
| Mức suy giảm khả năng lao động | Điều kiện BHXH | Khả năng nghỉ hưu sớm |
|---|---|---|
| Từ 61% đến dưới 81% | Từ đủ 20 năm BHXH bắt buộc | Sớm tối đa 5 tuổi |
| Từ 81% trở lên | Từ đủ 20 năm BHXH bắt buộc | Sớm tối đa 10 tuổi |
| Từ 61% trở lên + có ít nhất 15 năm làm nghề, công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm | Từ đủ 20 năm BHXH bắt buộc | Không đặt điều kiện về tuổi theo trường hợp này |
Trường hợp nào suy giảm 61% có thể nghỉ hưu không cần xét tuổi?
Một trường hợp đáng chú ý là người lao động có từ đủ 15 năm trở lên làm nghề, công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm thuộc danh mục do cơ quan có thẩm quyền ban hành.
Nếu người này đồng thời có từ đủ 20 năm đóng BHXH bắt buộc và bị suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên, việc hưởng lương hưu theo Điều 65 không đặt thêm điều kiện về tuổi nghỉ hưu.
Quy định này khác với trường hợp lao động thông thường, vốn phải đối chiếu mức tuổi thấp hơn tối đa 5 năm hoặc 10 năm tùy tỷ lệ suy giảm khả năng lao động.
Nghỉ hưu trước tuổi có thể bị giảm tỷ lệ lương hưu
Người lao động cũng cần lưu ý, nghỉ hưu theo diện suy giảm khả năng lao động có thể khiến tỷ lệ hưởng lương hưu thấp hơn so với nghỉ đúng tuổi.
Theo khoản 3 Điều 66 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, mức lương hưu được tính theo quy định chung, sau đó mỗi năm nghỉ hưu trước tuổi bị giảm 2%. Nếu thời gian nghỉ sớm dưới 6 tháng thì không giảm; từ đủ 6 tháng đến dưới 12 tháng thì giảm 1%.
Do đó, người đủ điều kiện nghỉ hưu trước tuổi cần cân nhắc không chỉ việc được nghỉ sớm bao nhiêu năm mà còn cả tác động tới tỷ lệ lương hưu hằng tháng.
Lưu ý, pháp luật không quy định trường hợp người lao động đơn thuần muốn nghỉ sớm là được hưởng ngay lương hưu.
Với trường hợp nghỉ hưu trước tuổi do sức khỏe, phải có căn cứ xác định mức suy giảm khả năng lao động theo quy định. Ngoài nhóm này, pháp luật còn quy định riêng một số trường hợp được nghỉ hưu sớm do tính chất nghề nghiệp, môi trường lao động hoặc nhóm đối tượng đặc thù.
Nếu người lao động tự nghỉ việc khi chưa đủ điều kiện hưởng lương hưu thì có thể bảo lưu thời gian đóng BHXH và chờ đến khi đủ điều kiện theo quy định để giải quyết chế độ.
Đối với trường hợp hưởng lương hưu theo Điều 65, Luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định hồ sơ cần có biên bản giám định mức suy giảm khả năng lao động của Hội đồng giám định y khoa, hoặc giấy tờ phù hợp theo trường hợp luật định.
Thời điểm đủ điều kiện hưởng chế độ hưu trí do suy giảm khả năng lao động được xác định khi người lao động đáp ứng đồng thời các điều kiện về tuổi nếu trường hợp đó có yêu cầu, thời gian đóng BHXH và kết luận về mức suy giảm khả năng lao động.
Như vậy, mốc quan trọng nhất cần nhớ là suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên. Tuy nhiên, để được hưởng lương hưu trước tuổi theo diện này, người lao động còn phải đối chiếu thêm số năm đóng BHXH, tuổi nghỉ hưu và tính chất công việc của mình.
